Joomla project supported by everest poker review.

 

Book Front cover

 

 

Traditional embroidery stitches

from the collection of the Dora Stratou Dance Theatre

 

Author: Dimitra Papoutsopoulou

Foreword and editing: Alkis Raftis

Drawings: Diatzenta (Iakinthi) Parissi

Publishers:  Cultural Foundation of the Bank of Pireaus & Greek Dances Theatre "Dora Stratou"

8 Scholiou Street, Plaka, GR-10558 Athens, tel. (30)210.324.4395

                   

  

 

fax +30 210.324.6921      This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.       www.grdance.org

 

 

 

Οι παραδοσιακές βελονιές 

από τη συλλογή του Χοροθεάτρου “Δόρα Στράτου”

 

 

Συγγραφέας: Δήμητρα Παπουτσοπούλου 

Πρόλογος και επιμέλεια: Αλκης Ράφτης 

Σχεδίαση σχημάτων:  Διαντζέντα (Υακίνθη) Παρίση 

Εκδότες: Πολιτιστικό Ιδρυμα Τράπεζας Πειραιώς & 

               Θέατρο Ελληνικών Χορών "Δόρα Στράτου", 

               Σχολείου 8, Πλάκα, 10558 Αθήνα, τηλ. 210.324.4395, φαξ 210.324.6921, 

               This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.       www.grdance.org

 

 

 

 

Πρόλογος

 

 

        Το τεράστιο έργο της Δόρας Στράτου είναι γνωστό στο ευρύ κοινό εδώ και μισόν αιώνα από τις παραστάσεις του μουσικοχορευτικού συγκροτήματος. Λίγοι γνωρίζουν ότι η επιβίωση του θεσμού μετά το θάνατο της Δόρας Στράτου οφείλεται στη Σχολή Χορού, στα ερευνητικά προγράμματα, στις εκδόσεις, στα συνέδρια, στα σεμινάρια και τις διαλέξεις. Λίγοι γνωρίζουν, επίσης, ότι οι παραστάσεις συνεχίζουν να δίνονται με 2.000 αυθεντικές φορεσιές, που δυστυχώς ακόμη δεν έχουν εξασφαλιστεί σε μουσειακό πλαίσιο. Την ίδια τύχη έχουν τα κεντήματα, τα κεφαλοδεσίματα και τα κοσμήματα που συνοδεύουν τη μεγάλη συλλογή του Θεάτρου.

 

Οι δημοσιεύσεις για φορεσιές και κεντήματα από διάφορες συλλογές είναι αρκετές, άλλοτε προερχόμενες από συστηματικές καταγραφές και μελέτες, και άλλοτε από φωτογραφικά λευκώματα. Η τέχνη όμως της βελονιάς, η τέχνη της κεντητικής, δεν έχει καταγραφεί·  μεταδίδεται μόνο από την εμπειρική γνώση.

 

Η γνώση αυτή, λοιπόν, θα είχε εντελώς χαθεί, αν δεν εμφανιζόταν στον σύγχρονο οργανισμό «Δόρα Στράτου» η κυρία Δήμητρα Παπουτσοπούλου. Στην αρχή ερχόταν μαζί με άλλες κυρίες που βοηθούσαν, πάντα χωρίς την παραμικρή αμοιβή, στη συντήρηση των αυθεντικών φορεσιών και κεντημάτων.       

 

Οταν κατάλαβα τις γνώσεις της, της ζήτησα να διδάξει τις άλλες. Έτσι ξεκίνησαν τα δωρεάν μαθήματα, που τα παρακολουθούν περίπου είκοσι κυρίες (ελάχιστες από αυτές νεαρές, δυστυχώς). Θα χρειαστούν, βέβαια, μερικά χρόνια ακόμα για να «αποφοιτήσουν» οι πρώτες, μιας και οι γνώσεις της κυρίας Παπουτσοπούλου είναι αστείρευτες.

 

Κάποτε την παρακάλεσα να καταγράψει τις βελονιές, για να τις δίνουμε στις μαθήτριες σε φωτοτυπίες, σαν διδακτικό βοήθημα. Έτσι άρχισε να μου δίνει κάθε λίγο μικρά χαρτάκια με σχήματα, και με εκείνον τον υπέροχο γραφικό χαρακτήρα αρσακειάδας – άλλο κειμήλιο του παρελθόντος. Έπρεπε να αποκρυπτογραφώ την περιγραφή, να την ξαναγράφω σε στρωτό κείμενο, μαθαίνοντας, εγώ ο άσχετος, την ορολογία του υφάσματος και των κλωστών, τη χαμένη ονοματολογία των βελονιών και των τεχνικών. Σαν καλός ερευνητής, έψαξα να βρω βιβλιογραφία να ενημερωθώ. Και τότε διαπίστωσα ότι δεν υπάρχει σχεδόν τίποτα.

 

Τα βιβλία για το κέντημα έχουν ωραίες έγχρωμες εικόνες με μοτίβα, αλλά δεν λένε πώς φτιάχνονται αυτά. Δείχνουν το τελικό αποτέλεσμα, αναδεικνύουν την αισθητική του, αλλά αδιαφορούν για τη δομή. Είναι σαν η βιβλιογραφία για την αρχιτεκτονική να περιέχει μόνο φωτογραφίες (από καλύβες μέχρι ουρανοξύστες), αδιαφορώντας για το πώς κατασκευάζονται αυτά τα κτίσματα. Σαν να μην παίζει ρόλο αν είναι από καλάμια, από πέτρα, από τούβλα, από μπετόν, ή από ατσάλι και γυαλί. Σαν να μην ενδιαφέρεται πια κανείς να καταγράψει πώς έπλεκαν οι Σαρακατσάνοι τις καλύβες, πώς αρμολογούσαν οι πελεκάνοι τις πέτρες, πώς έχτιζαν οι Βυζαντινοί τους τοίχους, πώς κατάφερναν να φτιάξουν οι αρχαίοι τεχνίτες τους ναούς.

 

Θα πρέπει, λοιπόν, να ξαναγραφτούν ίσως όλες οι λεζάντες στα λαογραφικά μουσεία, ώστε να αναφέρουν αυτά που είναι τα πιο σημαντικά. Να γράφουν, δηλαδή, με τι βελονιά είναι κεντημένες οι φορεσιές ή τα υφάσματα, μιας και η βελονιά είναι ουσιαστικό χαρακτηριστικό, το οποίο προκαθορίζει εν πολλοίς το μοτίβο. Το μοτίβο το βλέπει ο καθένας· είναι εύκολο να διαπιστώσει αν μοιάζει με κάποιο άλλο από άλλη περιοχή, αν το κέντημα είναι γυναικείο ή αντρικό, από ερασιτέχνη ή από επαγγελματία, χωριάτικο ή αστικό.

 

Τότε κατάλαβα την αξία των σημειώσεων της κυρίας Δήμητρας. Επρεπε να εκδοθούν σε βιβλίο, ώστε να μείνουν για πάντα στα χέρια των ελάχιστων έστω που θα ήθελαν να ασχοληθούν. Στο μεταξύ, οι βελονιές είχαν γίνει αρκετές δεκάδες. Άρχισα να ψάχνω για εκδότη. Η έκδοση θα ήταν ακριβή, καθώς έπρεπε να έχει αναλυτικά σχήματα και έγχρωμες φωτογραφίες. Τότε απευθύνθηκα στην Ασπασία Λούβη-Κίζη, παλιά μου φίλη από την εποχή που, ως υποδιοικητής της ΕΤΒΑ, αναζωογόνησα το ξεχασμένο τότε Πολιτιστικό Ιδρυμά της και το έστρεψα οριστικά προς τη βιομηχανική αρχαιολογία. 

 

Το Ιδρυμα της Τράπεζας Πειραιώς ανέλαβε τη δύσκολη έκδοση, και γι’ αυτό οφείλουμε πολλές ευχαριστίες στην κυρία Σοφία Στάϊκου, η οποία το διοικεί με ευαισθησία και τόλμη.

 

Μέχρι να παραδώσουμε το κείμενο με τα πρόχειρα σχήματα, οι βελονιές είχαν φτάσει τις εκατό. Η κυρία Δήμητρα δεν σταματούσε να παραδίδει νέα χαρτάκια, αλλά και να κάνει διορθώσεις στα παλιά. Δεν είχαμε φανταστεί ότι θα ήταν τόσο πολλές οι διαφορετικές βελονιές πάνω στις φορεσιές. Κανείς δεν ήξερε ότι υπάρχει τόσος πλούτος σε ένα τόσο παραμελημένο κεφάλαιο της ελληνικής παράδοσης. Η έκδοση έπαιρνε όλο και μεγαλύτερες διαστάσεις, αλλά δεν διανοηθήκαμε να σταματήσουμε εκεί· αντίθετα, ενθαρρύναμε την κυρία Δήμητρα να καταγράψει και άλλες παραπλήσιες τεχνικές, που αλλιώς θα χάνονταν κι αυτές. Μέχρι να γίνουν από ειδικούς τα σχήματα και η φωτογράφιση, οι βελονιές είχαν φτάσει τις 128!

 

Αυτή είναι η ιστορία του λευκώματος μέχρι που έφυγε από τα χέρια μας. Η έκδοση του πονήματος απαίτησε κόπο πολύ και φροντίδα, που οφείλεται στην κυρία Μανουέλα Μπέρκι, υπεύθυνη των εκδόσεων του Πολιτιστικού Ιδρύματος Ομίλου Πειραιώς. Βοήθησαν, επίσης, σημαντικά η Μαρία Τζίμκα, υπεύθυνη της ιματιοθήκης του Θεάτρου, και η Αδαμαντία Αγγελή στη γραμματειακή υποστήριξη. Για μας τους ανθρώπους του χορού ήταν ένα νέο και γοητευτικό αντικείμενο, αλλά κυρίως ήταν μια απεριόριστη ευχαρίστηση η συνεργασία με την κυρία Δήμητρα, μια παρουσία τόσο γλυκιά που ο καθένας θα ήθελε να είναι δική του γιαγιά. Η γυναίκα αυτή αφιέρωσε τη ζωή της σε ένα αντικείμενο που οι άλλοι περιφρονούσαν, και σήμερα βλέπει τη σοφία που συγκέντρωσε να πιάνει τόπο.

 

Μπορεί εμείς που ασχολούμαστε με την παράδοση να διακατεχόμαστε από θλίψη γιατί αυτά που αγαπήσαμε όχι μόνο χάνονται αλλά και δεν εκτιμούνται – παρά μόνο στα λόγια. Μπορεί να αγωνιζόμαστε να τα κρατήσουμε ζωντανά με διάφορους τρόπους, ή έστω να τα καταγράψουμε, μήπως τα χρειαστούν οι επόμενες γενιές. Ισως αυτό να είναι μια αυταπάτη. Όμως, δεν μπορεί κανείς να φέρει αντίρρηση στη βασική κατεύθυνση της διάσωσης της παραδοσιακής τεχνολογίας, και γενικότερα της παραδοσιακής κληρονομιάς, που έχει υιοθετήσει το Πολιτιστικό Ιδρυμα Ομίλου Πειραιώς (ΠΙΟΠ) και την υπηρετεί με ποικίλους τρόπους: διασωστικές ενέργειες, δημιουργία μουσείων, οργάνωση εκπαιδευτικών προγραμμάτων. Οταν όλα αυτά εξαντλούνται, το ΠΙΟΠ επιδίδεται στην καταγραφή, γιατί αυτός είναι ο έσχατος αλλά ασφαλής τρόπος διάσωσης. Η καταγραφή, λοιπόν, της γνώσης της κυρίας Δήμητρας, αλλά και της ανάλυσης που αυτή είναι σε θέση να κάνει μέσα από τα χιλιάδες κομμάτια της συλλογής μας, αποτυπώνεται σε αυτό το βιβλίο. Η έκδοση αποτελεί τον καλύτερο τρόπο να γιορτάσει το Θέατρο «Δόρα Στράτου» τα 55 χρόνια του, χάρη στην εξαιρετική συνεργασία μας με το Πολιτιστικό Ιδρυμα της Τράπεζας Πειραιώς. 

 

 

ΑΛΚΗΣ ΡΑΦΤΗΣ

 

Πρόεδρος του Χοροθεάτρου «Δόρα Στράτου»

 

Πρόεδρος του Διεθνούς Συμβουλίου Χορού CIDUNESCO

 

 

Saturday the 19th. Alkis Raftis Personal website.